Zemljina kora se „odvaja“ duboko ispod Italije: Naučnici veruju da to objašnjava brojne zemljotrese – Život

Nova studija pokazuje da se donji deo Zemljine kore ispod ovog planinskog lanca odvaja i spušta prema omotaču, a naučnici smatraju da upravo taj proces pokreće veliki deo tektonskih i seizmičkih aktivnosti u ovom području.

Istraživanje je objavljeno u časopisu Communications Earth & Environment, a sproveli su ga naučnici sa Univerziteta u Firenci, italijanskog Nacionalnog istraživačkog saveta, Univerziteta „Sapijenca“ u Rimu, Univerziteta u Pizi, INGV-a i drugih institucija, piše Live Science.

Šta se događa ispod Apenina?

Mediteranski region nalazi se na veoma složenom spoju tektonskih ploča. Afrička ploča milionima godina pomera se prema severu, potiskujući Zemljinu koru i utičući na formiranje planinskih lanaca i mora u ovom delu Evrope.

Prema novom istraživanju, proces koji je ranije bio povezan prvenstveno sa podvlačenjem jedne tektonske ploče pod drugu sada treba posmatrati i kroz ono što se događa u donjem delu kore.

Istraživači su kombinovali podatke o zemljotresima, pomeranju tla registrovanom pomoću GPS-a i satelita, kao i geološke i tektonske modele. Rezultati ukazuju na to da se donja kora ispod Apenina odvaja od viših slojeva i tone u Zemljin omotač. Taj proces poznat je kao delaminacija.

„Veoma, veoma kasna faza“

Stefano Tavani, geonaučnik sa Univerziteta u Firenci i vodeći autor studije, kaže da se područje Apenina trenutno nalazi u završnoj fazi mnogo većeg tektonskog procesa.

„Nalazimo se u veoma, veoma kasnoj fazi subdukcije, a tektoniku pokreće drugačiji mehanizam, a to je ovo razdvajanje“, rekao je Tavani za Live Science.

Subdukcija označava proces pri kojem se jedna tektonska ploča podvlači ispod druge i spušta dublje u Zemlju. U slučaju Apenina, taj proces traje desetinama miliona godina i imao je važnu ulogu u oblikovanju današnjeg izgleda Italije.

Međutim, prema novoj studiji, sada je važan i proces koji se odvija dublje unutar same kore.

Zašto je ovo važno za zemljotrese?

Istraživači navode da upravo delaminacija donjeg dela kore, a ne samo klasična subdukcija, predstavlja glavni pokretač današnje tektonske aktivnosti i seizmičnosti Apenina.

To je značajno jer Apenini predstavljaju jedno od seizmički aktivnih područja Italije. Planinski lanac prostire se duž većeg dela italijanskog poluostrva, a njegovo formiranje i današnja aktivnost povezani su sa veoma složenim kretanjem tektonskih struktura.

Prema modelu koji su razvili istraživači, odvajanje donjeg dela kore odvija se duž zone koja se postepeno pomera. Ona povezuje različite vrste deformacija u Zemljinoj kori i može da objasni kako se istovremeno odvijaju njeno istezanje, sabijanje i vertikalna pomeranja.

Proces bi mogao da traje još milionima godina

Tavani smatra da se ovaj geološki proces neće završiti uskoro.

„Za nekoliko miliona godina donja kora će završiti svoje spuštanje, a dve ploče će se spojiti“, rekao je on za Live Science.

Drugim rečima, ono što se danas događa duboko ispod Italije predstavlja samo jednu fazu mnogo dužeg geološkog procesa koji se meri milionima godina.

Istraživači smatraju da njihovo otkriće možda nije važno samo za Apenine. Sličan proces primećen je i u drugim delovima sveta, uključujući područje Helenskog rova južno od Grčke.

„Ovo bi moglo da se primeni i na druge sisteme, jer je na kraju reč o veoma kasnoj fazi tektonike ploča“, rekao je Tavani.

Studija Stefana Tavanija i njegovih kolega objavljena je 7. septembra 2026. u časopisu Communications Earth & Environment.