Do decembra subvencije za vlasnike dizelaša: Da li je Peter Mađar bio u pravu kada je rekao da je dizel u Mađarskoj najjeftiniji u regionu? – Svet

Mađar Peter, premijer, ranije je rekao da je ova mera neophodna jer je cena dizela na svetskom tržištu naglo porasla zbog poremećaja u snabdevanju izazvanih ratom između Rusije i Ukrajine, kao i rata u Iranu. Razlika između prethodno zaštićene cene i tržišne cene iznosi oko 5.000 forinti po jednom točenju goriva, piše Telex.hu.

Vlada će tu razliku nadoknađivati jednom mesečno, sve do decembra.

Mađar je dodao da je, uprkos tome, cena dizela u Mađarskoj i dalje najpovoljnija u regionu.

Nakon objave ove mere, društvene mreže preplavile su međusobno potpuno suprotstavljene objave. Influenseri bivše medijske mreže Megafon Központ tvrde da Mađar laže i da je, među zemljama Višegradske grupe, dizel u Mađarskoj najskuplji.

Drugi, međutim, kritikuju samu meru subvencionisanja, tvrdeći da ona nema mnogo smisla, jer se, uprkos naglom rastu cene dizela, od današnjih zarada može kupiti znatno više goriva nego pre 15 godina.

U ovaj drugi tabor spada i ekonomista Viktor Židai, koji smatra da „ova najava u suštini nije ništa drugo nego oporezivanje pešaka, biciklista, korisnika javnog prevoza i vlasnika automobila na benzin“.

On navodi da zaista postoje situacije u kojima je državna intervencija opravdana, ali da se vlasnici automobila u mađarskom društvu smatraju imućnijima od onih koji nemaju automobil. Prema njegovom mišljenju, ova mera se u suštini svodi na to da se „uzima novac od siromašnijih kako bi se podelio imućnijima“.

Srećom, piše mađarski portal, Nacionalna poreska i carinska uprava Mađarske (kao i njen prethodnik APEH) već decenijama prikuplja podatke o cenama goriva, pa smo mogli da izračunamo kako su se od 2000. godine kretale cene benzina od 95 oktana i dizela, kao i kako su se one odnosile prema tadašnjim prosečnim zaradama. Za podatke o zaradama korišćeni su podaci mađarskog Centralnog zavoda za statistiku (KSH).

Cene za 2026. godinu preuzete su iz Oil Bulletina Evropske komisije, na osnovu podataka od 7. septembra, a preračunate su po kursu od 362 forinte za jedan evro, koji je Mađarska narodna banka objavila 7. septembra.

Kao referentni datum uzet je 7. septembar, jer su u trenutku pisanja članka u utorak to bili najnoviji dostupni podaci iz Oil Bulletina. Isti podaci korišćeni su i za međunarodno poređenje, a zbog njihove uporedivosti i za izračunavanje proseka za period od 26 godina.

Kada se posmatra period od nekoliko decenija, Mađari danas relativno znatno povoljnije mogu da priušte gorivo nego ranije. Takođe, Mađar Peter je govorio istinu kada je rekao da je dizel u Mađarskoj najjeftiniji u regionu.

Mađari danas mogu da natoče više goriva nego ranije

Prema podacima mađarskog Centralnog zavoda za statistiku (KSH), prosečna neto zarada 2000. godine iznosila je 55.785 forinti (153 evra), dok je litar dizela u proseku koštao 0,59 centi. To znači da se od jedne mesečne plate moglo kupiti 261 litar dizela.

Godine 2011. prosečna neto plata iznosila je 141.151 forintu (387,22 evra), dok je litar dizela koštao 374,8 forinti (1.03 evra). Od jedne plate tada je moglo da se kupi gotovo 377 litara dizela.

U prvoj polovini 2026. prosečna neto zarada iznosila je 541.244 forinte (1.495 evra), dok je početkom septembra cena dizela bila 675 forinti po litru (1.86 evra). To znači da je jedna prosečna plata bila dovoljna za gotovo 802 litra dizela.

Prosečnu zaradu donekle je iskrivila isplata posebnog dodatka u januaru („novac za vojsku“). Međutim, kada bi se posmatrao period od februara do juna, prosečna neto zarada iznosila bi 532.397 forinti (1.471,82 evra), što bi bilo dovoljno za 778 litara dizela – i to je i dalje znatno više nego ranije.

Benzin od 95 oktana

Benzin od 95 oktana je 2000. godine koštao 234,75 forinti po litru (0.65 evra), pa se od jedne prosečne mesečne plate moglo kupiti 237,6 litara. Godine 2011. litar benzina koštao je 379,75 forinti (1.04 evra), što je bilo dovoljno za 371,7 litara.

U septembru ove godine benzin je koštao 595,16 forinti po litru (1.64 evra), tako da se od jedne prosečne mesečne plate moglo kupiti 909,4 litara.

Kupovna moć mađarskih zarada zato se značajno povećala u odnosu na cenu oba goriva, ali više kod benzina. Od jedne plate danas može da se kupi 3,8 puta više benzina nego 2000. godine, odnosno 2,4 puta više nego 2011. godine.

Kada je reč o dizelu, od jedne plate danas može da se kupi 3,1 puta više nego 2000. godine i 2,1 puta više nego 2011. godine.

Razlog za razliku između benzina i dizela jeste to što je u septembru litar dizela bio oko 80 forinti (0,22 evra) skuplji od benzina.

Ako se, dakle, posmatra dostupnost goriva iz perspektive prosečnog Mađara, u pravu su oni koji kažu da sa stanovišta troškova života nema opravdanja za subvencionisanje dizelaša. Naime, čak i nakon sadašnjeg, značajnog poskupljenja, od svoje plate mogu da kupe znatno više goriva nego pre 10–20 godina, kada nikakva državna subvencija za dizel nije postojala, niti su je birači očekivali.

Druga je stvar što su se Mađari tokom 16 godina navikli na to da država, na teret državnog budžeta ili preduzetnika, stalno interveniše u tržišne cene u pojedinim osetljivim oblastima. Mađar, koji je svesno računao na takva očekivanja, delimično je i sam doprineo tome da cena goriva sada predstavlja temu kojom vlada može da ga napada, budući da je tokom kampanje i sam zahtevao ograničenje cene goriva na 480 forinti, što mu Fides sada rado prebacuje.

Najjeftinije ili najskuplje?

Poslednjih dana tvrdnja da je gorivo u Mađarskoj skupo u poređenju sa zemljama Višegradske grupe nije se pojavila samo u delu društvenih mreža okupljenom oko influensera bliskih Fidesu – koji su se pozivali na podatke nepoznatog porekla – već je opozicija tu temu pokrenula i na višem političkom nivou.

U parlamentu poslanici Fidesa optužuju Tisu da pominjanjem pitanja zaštite dece pokušava da skrene pažnju sa „rekordno visokih cena goriva“, dok je i Viktor Orban prošlog vikenda objavio poruku o rekordnoj ceni benzina.

Premijer Mađarske je u ponedeljak u parlamentu precizno rekao da se među zemljama Višegradske grupe u Mađarskoj mogu najjeftinije kupiti dizel i benzin.

Ako se pogledaju dostupni podaci, ova poslednja tvrdnja odgovara stvarnosti: među zemljama Višegradske grupe upravo je u Mađarskoj dizel u tom trenutku bio najjeftiniji. Ako bismo posmatrali celu Evropsku uniju, to više ne bi bilo tačno, ali premijer to nije ni tvrdio.

Prema podacima Evropske komisije iz Oil Bulletina od 7. septembra, litar dizela u Mađarskoj koštao je 675,1 forinti (1,86 evra). U Slovačkoj je cena bila 690,9, u Češkoj 709,2, a u Poljskoj 717,7 forinti po litru. Prosek za celu Evropsku uniju iznosio je 763,1 forinti (2.09 evra).

Među 27 država članica EU, Mađarska je ipak tek četvrta najjeftinija: dizel je jeftiniji na Malti, u Španiji i Bugarskoj.