Slikar koji je odabrao samoću: Izložba radova Behaudina Selmanovića u Univerzitetskoj galeriji u Novom Pazaru otvara se 22. oktobra – Kultura

„Selmanovićevo umjetničko djelo i život uzorno je i s velikom pažnjom obrađivala Meliha Husedžinović (kustosica monografske izložbe iz 1986.), pisale su o njemu Azra Begić i Melika Salihbegović, a u novija doba i Aida Abadžić Hodžić, ali ništa od svega toga neće slikara učiniti prisutnijim ni manje zaboravljenim.

Osim što autsajder ostaje autsajder, bez obzira na sav eventualni trud suvremenika da od njega učine figuru od nacionalnoga značaja, pripovijest o Behaudinu Selmanoviću je u velikoj mjeri i pripovijest o bosansko-muslimanskom intelektualcu, kleriku, građaninu u kaosu dvadesetog stoljeća.

U njegovoj se sudbini metaforizirala sudbina naraštaja, što je, paradoksalno, još jedan razlog temeljitom zaboravu.

Na kraju, on je danas više romaneskna figura, nego lice iz leksikona s dovršenom biografijom, te godinama rođenja i smrti.“

Ove reči Miljenka Jergovića, sem svoje brutalne istinitosti pozivaju da se po ko zna koji put baca svetlo na njegov život, rad i delo, ne bi li se osvetlilo nešto što, nedovoljno jasno, izmiče našem pogledu, preciznom sagledavanju i konačnoj oceni.

Šta je to što uprkos naporima svih ovih istoričara i kritičara umetnosti izmiče u sagledavanju ove ličnosti i njegovog dela pa ona poseduje konture izvesne nedovršenosti?

Pitanje nije lako a odgovori nisu jednoznačni.

Behaudin Selmanović je rođen u Pljevljima 1915. godine.

Potiče iz ugledne porodice hercegovačkih paša gde je upio svu raskoš negdašnje punoće života u ambijentu osmanskog kulturnog miljea koji će ga kao sećanje pratiti tokom celog stvaralačkog života.

Školovao se u Pljevljima, Beranama, Sarajevu i Zagrebu.

Na Državnoj umetničkoj akademiji u Zagrebu studirao je od 1937. da bi diplomirao 1943. godine kod slavnog Marina Tartalje.

Tokom tih mladalačkih godina blizak je hrvatskim pravašima, zastupa ideje o jednom hrvatskom narodu sa dve religije, što znači da se izjašnjava Hrvatom.

U Sarajevu živi od 1943. gde radi kao srednjoškolski profesor što će napustiti i od 1948. godine će se u potpunosti posvetiti slikarskom pozivu.

Za života će prirediti dve samostalne izložbe 1966. i 1971. godine.

Preminuo je u Sarajevu 1972. godine u 57. godini života.

Dobitnik je dvadesetsedmojulske nagrade BiH 1967. godine, a status samostalnog umetnika stekao je 1968.

Njegov život obeležile su godine samoće i ćutnje i retka posvećenost slikarstvu.

Da li su te mladalačke godine političkog lutanja tokom studentskih dana u Zagrebu presudno uticale na njegov neodgovarajući status u postratnom Sarajevu – iako je bio jedan od umetnički najobrazovaniji slikara – odgovor je verovatno da, ali ne isključivo.

Introvertna i ćutljiva ličnost, kakav je bio, takođe je imala svog udela u revolucionarnoj atmosferi koja je tada postojala i koja se radikalno obračunavala sa prošlošću i vrednostima koje su joj bile znak.

Prvu samostalnu izložbu priredio je tek u 51. godini života čemu su prethodile godine posvećeničkog traženja svog slikarskog izraza.

I to tokom sedme decenije, 1966. godine, kada se već raskrstilo sa ideologijom socijalističkog realizma i koja je u jugoslovenskoj umetnosti značila radikalno otvaranje spram zapadnih uticaja.

Podsećanja radi to su godine kad apstrakcija suvereno vlada jugoslovenskim likovnim prostorom, kad se javlja enformel, slikarstvo znaka ali i savremene konceptualne prakse.

Tih godina sazreva i mlada generacija bosanskohercegovačkih umetnika školovanih u Beogradu i Ljubljani, koji će doneti prepoznatljivi vizuelni sadržaj vezan za prostor Bosne.

U međuvremenu sazreo i formiranog likovnog stava i jezika, Behaudin Selmanović stvara slikarstvo koje stoji izvan preovlađujuće likovne klime i vladajućih ideja.

Tematski to su klasični motivi mrtve prirode, figuralne kompozicije i pejzaži.

Rađeni su u duhu klasičnog modernizma gde se veze sa Matisom mogu pratiti po više osnova: tretman slikarske predstave i arabeske kao dominantne kompozicije u službi povezivanja elemenata slike, kontura na kojoj počiva oblik, snažna i sugestivna boja, dekorativni elementi i ornamentika.

Elementi koje Selmanović koristi deo su njegovog duhovnog i kulturnog ambijenta muslimanskog miljea koji on pronalazi u ornamentici vezova, geometrizmu enterijera soba, dekoraciji džamija kakve su na primer u velelepnoj džamiji Husein paše Boljanića u Pljevljima, kaligrafiji, dok se izuzetno senzibilne harmonije bojenih odnosa površina mogu prepoznati u izvanrednim nijansiranjima persijske minijature.

Sve ga to čini autentičnim umetnikom koji je, u vremenu koje nije osećao svojim, polako, studiozno, posvećenički i istrajno gradio svoj slikarski iskaz i estetski stav pokazujući da se punoća estetskog rađa iz mukotrpnog procesa posvećenosti, ljubavi i vere.

U suženim okvirima bosansko-hercegovačkog slikarstva Selmanović je usamljena pojava koja se može sagledavati i kao umetnik koji povezuje moderno i tradicionalno i koji ispunjava jednu prazninu koja je postojala u kulturi naroda kojem je pripadao svedočeći da su u identitetu naroda ideologije jedno, bilo da je reč o političkim, verskim ili kulturnim, a istinska privrženost duhu kulture naroda nešto sasvim drugo.

Za Bošnjake, ne samo u Sandžaku već i u BiH, ovo je možda trenutno i najveća poruka koju nam Behaudin Selmanović može poslati sada i ovde.