Preminuo pisac Ivan Ivanović – Kultura

Ivan Ivanović je diplomirao svetsku književnost na Filozofskom fakultetu u Beogradu, a deset godina radio je kao profesor književnosti u Aleksandrovcu i Kuršumliji. Nakon toga se preselio u Beograd i posvetio književnom radu, pišu Južne vesti.

Njegov prvi značajniji književni trag vezan je za Prokuplje, gde je 1968. godine u izdanju Književnog društva „Rade Drainac“ objavljen je njegov Ikarov let.

Široj javnosti postao je poznat po romanu Crveni kralj, objavljenom 1972. godine. Knjiga je bila razlog zbog kojeg je Ivan Ivanović ostao bez profesorskog posla, a njenom objavljivanju usledile su i ozbiljne posledice za autora.

U njegovom stvaralaštvu u Toplici, posebno mesto zauzima Rade Drainac, jer se Ivanović njegovim životom i delom bavio još tokom rada u Kuršumliji, a Drainac je kasnije postao jedna od najvažnijih ličnosti njegovog književnog i esejističkog rada.

Prva istraživanja Drainčevog dela započeo je šezdesetih godina, dok je roman Crni dani Rake Drainca objavio 1997. godine.

Ivan Ivanović je o Draincu pisao iz različitih uglova, kao o književniku, književnom junaku, ali i kao o simbolu odnosa prema stvaraocima sa juga Srbije.

Među njegovim delima posvećenim Draincu su i Drainac između četnika i partizana, Kako upokojiti Drainca, kao i druga publicistička i esejistička dela.

Veza između dvojice pisaca bila je tema i njegovih nastupa u Prokuplju. Na naučnom panelu posvećenom njegovom stvaralaštvu 2022. godine Ivanović je govorio o tome da je njegov književni put u velikoj meri bio vezan za nastojanje da književnost Toplice i juga Srbije dobije veću vidljivost. Tada je rekao da je nastojao da „književnu Toplicu pomerim sa Juga na Sever“.

Toplica se pojavljuje i kroz njegov odnos prema još jednom važnom umetniku ovog kraja – slikaru Boži Iliću. O umetniku iz Žitnog Potoka Ivan Ivanović je napisao knjige Boža i Sondiranje terena u Žitnom Potoku, čime je deo svog književnog rada ponovo vezao za zavičaj i ljude koji su iz njega potekli.

Njegov odnos prema Toplici nije se završavao na književnosti. Ivanović je u svojim delima obrađivao i istorijske teme ovog kraja, među kojima posebno mesto zauzima Toplički ustanak iz 1917. godine.

O toj temi napisao je Narodnu bunu, trodelni roman koji čine Četnici, Toplička država i Partizani. Objašnjavao je da je u ovom delu nastojao da književno obradi stvarne istorijske događaje, ne izmišljajući događaje i ličnosti, već ostavljajući sebi ulogu komentatora.

Važan deo njegovog angažmana bio je i rad na afirmaciji književnosti juga Srbije. Kao urednik periodike uređivao je časopise „Srpski jug“ i „Topličke sveske“, a prema podacima iz prokupačke Narodne biblioteke, objavljeno je ukupno 14 brojeva tih časopisa, gde je pokušavao da književne i kulturne teme juga približi široj javnosti.

Koliko je njegovo delo bilo povezano sa Toplicom pokazuje i činjenica da je Narodna biblioteka „Rade Drainac“ u Prokuplju 2022. godine organizovala naučni skup „Književno delo Ivana Ivanovića – novo čitanje“. Dve godine kasnije objavljen je i zbornik radova sa tog skupa, u kojem su njegovo stvaralaštvo analizirali književni istoričari, profesori i istraživači.

Na predstavljanju zbornika posebno je istaknuto da su Ivanovićeve teme uglavnom bile južne teme i da je njegov intelektualni i urednički angažman bio posvećen jugu Srbije. Njegov književni rad tako je sagledavan ne samo kroz pojedinačne romane već i kroz pitanje položaja južnjačke književnosti u širem srpskom kulturnom prostoru.

Iza njega je ostao veliki broj napisanih knjiga, pored Crvenog kralja i Narodne bune, među njegovim delima su Arizani, Živi pesak – živo blato, Niški gambit, Jugovac ili kako ući u istoriju, Fudbalska generacija, Braća Jugovići ili kako izaći iz istorije, Ukleti Srbijanac, Vojvoda od Leskovca i dela posvećena Radetu Draincu. Grad Prokuplje navodi da je objavio 18 romana, dve drame, zbirku poezije i više političkih spisa.

Za Toplicu njegovo ime ostaje vezano za Žitni Potok u kojem je odrastao, Prokuplje u kojem se školovao i počeo da objavljuje, Kuršumliju u kojoj je radio kao profesor, ali i za književne i istorijske ličnosti kojima se vraćao tokom celog stvaralačkog života – pre svega Radeta Drainca, Božu Ilića i Toplički ustanak.

Ivan Ivanović iza sebe je ostavio suprugu, sina, snahu i dve unuke. Njegove knjige, međutim, ostaju i kao deo književnog zapisa o Toplici i jugu Srbije, prostoru kojem se, uprkos životu u Beogradu, iznova vraćao kroz svoje stvaralaštvo.