Na listi „100 naj“ mogu da se prebroje na prste obe ruke: Gde su nestali domaći industrijalci? – Ekonomija

Prema listi „Sto naj“, rangiranoj prema visini poslovnih prihoda iz 2025. godine, dominiraju državne kompanije, zatim kineske rudarske kompanije, strane kompanije, trgovci na veliko i malo, benzinske pumpe i građevinske kompanije.

Najveće poslovne prihode prošle godine ostvarili su Elektroprivreda Srbije (EPS), Naftna industrija Srbije (NIS), Ziđin Majning, Ziđin Kuper i Telekom. Poslovni prihodi ovih prvih pet kompanija sa liste „Sto naj“ iznosili su 1,36 biliona dinara i činili su čak 23,3 odsto ukupnih prihoda sto posmatranih društava.

Ako se posmatraju samo domaće privatne kompanije, na listi dominiraju one iz oblasti trgovine na veliko i malo, benzinske pumpe i građevinske kompanije. S druge strane, domaće privatne kompanije iz oblasti poljoprivrede i prerađivačke industrije, koje predstavljaju važan deo privrede, znatno su manje zastupljene.

Najbolje plasirana kompanija u domaćem privatnom vlasništvu jeste Nelt Co, sa poslovnim prihodima od 118,4 milijarde dinara u prošloj godini. Međutim, ova kompanija bavi se distribucijom hrane i pića, a ne njihovom proizvodnjom. Nalazi se na 11. mestu liste „Sto naj“.

Kada je reč o domaćim privatnim kompanijama iz oblasti poljoprivrede i prerađivačke industrije, na listi „Sto naj“ prema visini poslovnih prihoda nalazi se svega pet kompanija.

Prva kompanija iz oblasti prerađivačke industrije na listi „Sto naj“ prema poslovnim prihodima jeste Imlek. Ipak, tokom prošle godine ova kompanija bila je u vlasništvu stranog kapitala, odnosno fonda MidEuropa.

Promena vlasništva završena je 27. aprila ove godine, kada su Andrej Jovanović, preko fonda AJFH, i Bojan Radun, generalni direktor Imleka, preuzeli ovu kompaniju od fonda MidEuropa.

Imlek se nalazi na 54. mestu liste „100 naj“ prema poslovnim prihodima, koji su prošle godine iznosili 34,7 milijardi dinara.

Sledeća najbolja domaća privatna kompanija jeste Delta Agrar, u vlasništvu biznismena Miroslava Miškovića, koja se nalazi na 57. mestu liste prema visini poslovnih prihoda. Poslovni prihodi ove kompanije prošle godine iznosili su 33,7 milijardi dinara.

Kompanija se bavi poljoprivrednom, odnosno uzgaja pšenicu, kukuruz, soju, suncokret, šećernu repu, krompir i druge poljoprivredne kulture. Takođe, bavi se intenzivnim uzgojem jabuka i proizvodnjom drugih poljoprivrednih proizvoda.

Naredna domaća privatna kompanija iz oblasti prerađivačke industrije jeste Elixir, koja se bavi proizvodnjom veštačkih đubriva i azotnih jedinjenja. Na listi „Sto naj“ prema poslovnim prihodima nalazi se na 60. mestu. Poslovni prihodi kompanije prošle godine iznosili su 32,1 milijardu dinara.

Gebi d.o.o. sledeća je domaća privatna kompanija iz oblasti prerađivačke industrije na listi. Nalazi se na 67. mestu liste „Sto naj“ prema poslovnim prihodima.

Bavi se proizvodnjom hrane za životinje i kućne ljubimce, proizvodnjom suncokretovog ulja i brašna, kao i otkupom i skladištenjem žitarica. Njeni poslovni prihodi prošle godine iznosili su 29,5 milijardi dinara.

Poslednja kompanija na ovoj listi jeste IM Matijević d.o.o., koja se nalazi na 93. mestu liste „Sto naj“ prema poslovnim prihodima. Njen vlasnik je biznismen Predrag Matijević.

Ova kompanija bavi se preradom i konzervisanjem mesa, a njeni poslovni prihodi prošle godine iznosili su 23,6 milijardi dinara.

Neto dobit – nešto bolja slika

Ako se pogledaju rezultati domaćih privatnih kompanija iz oblasti poljoprivrede i prerađivačke industrije prema neto dobiti, situacija je nešto bolja, jer se na toj listi nalazi devet kompanija koje su ostvarile najbolje rezultate.

Prva u nizu je kompanija Peštan, koja se bavi proizvodnjom plastičnih proizvoda, prvenstveno plastičnih cevi za vodovod i kanalizaciju, PVC cevi i profila, plastične i druge stolarije, kao i sistema i opreme za instalacije u građevinarstvu.

Na listi „Sto naj“ nalazi se na 30. mestu, a njena neto dobit iznosila je 4,6 milijardi dinara. Vlasnik kompanije je Božidar Petković.

Sledeća je IGM Mladost iz Leskovca, koja se bavi proizvodnjom građevinskog materijala od gline. Njeni glavni proizvodi su crep za pokrivanje krovova, opeka i blokovi za zidanje.

Prema visini neto dobiti, na listi „Sto naj“ nalazi se na 45. mestu, a njena neto dobit iznosila je 2,7 milijardi dinara.

Imlek je naredna najbolja sada domaća, dok je prošle godine bila strana, kompanija iz oblasti prerađivačke industrije po neto dobiti. Nalazi se na 56. mestu, a neto dobit iznosila je 2,2 milijarde dinara.

Naredna domaća privatna kompanija iz oblasti prerađivačke industrije jeste Planinka a.d. iz Kuršumlije, koja se prvenstveno bavi proizvodnjom i flaširanjem prirodne mineralne vode, ali i turizmom. Poznata je po proizvodnji Prolom vode.

Nalazi se na 69. mestu liste, a njena neto dobit iznosila je 1,9 milijardi dinara.

Sledeća domaća privatna kompanija iz oblasti prerađivačke industrije prema visini neto dobiti jeste Elixir Prahovo, koja se nalazi na 73. mestu. Njena neto dobit iznosila je 1,8 milijardi dinara.

Dijamant iz Zrenjanina, koji je ove godine kupila srpska MK Grupa od hrvatske Fortenova grupe, nalazi se na 79. mestu prema neto dobiti ostvarenoj u 2025. godini, koja je iznosila 1,7 milijardi dinara.

Kompanija se bavi proizvodnjom suncokretovog i drugih jestivih ulja, margarina, biljnih masti, majoneza i drugih proizvoda.

Naredna domaća kompanija iz oblasti poljoprivrede i prerađivačke industrije prema visini neto dobiti jeste Mirotin d.o.o. iz Vrbasa. Bavi se proizvodnjom žitarica i drugih useva, stočarstvom, proizvodnjom mleka, kao i proizvodnjom ulja i masti.

Na listi Agencije za privredne registre (APR) „100 naj“ nalazi se na 81. mestu, sa neto dobiti od 1,6 milijardi dinara.

Trgocentar d.o.o. naredna je domaća kompanija koja se našla na 94. mestu liste „Sto naj“ prema neto dobiti. Bavi se proizvodnjom hleba, svežeg peciva i kolača, a vlasnik je lanca pekara Skroz Dobra Pekara.

U 2025. godini ostvarila je neto dobit u iznosu od 1,5 milijardi dinara.

Poslednja u ovom nizu jeste domaća kompanija Forma Ideale, koja se bavi proizvodnjom nameštaja. Na listi „Sto naj“ zauzela je 96. mesto, sa neto dobiti od 1,49 milijardi dinara.

Zašto domaći privrednici ne ulažu u Srbiju?

Mali broj domaćih kompanija iz oblasti poljoprivrede i prerađivačke industrije na listi „Sto naj“ posledica je niskog nivoa domaćih investicija, posebno u industriju, ocenjuje profesor Ekonomskog fakulteta Milorad Filipović.

Kako objašnjava, Srbija već godinama zaostaje za zemljama sa kojima se upoređuje, poput Češke, Mađarske, Slovačke, pa i Hrvatske, kada je reč o učešću domaćih privatnih investicija.

Prema njegovim rečima, dok su te zemlje, kada su bile na sličnom nivou razvijenosti na kojem je Srbija danas, imale učešće domaćih privatnih investicija od 14 do 16 odsto, u Srbiji je taj udeo značajno manji i iznosi manje od 10 odsto.

„Kod nas dominiraju strane direktne investicije, kineske, nemačke i kompanije iz drugih zemalja EU, kao i državne investicije, posebno u infrastrukturu i energetiku, često kroz direktno ugovaranje, van tendera i javnih nabavki, zbog čega nas godinama kritikuju“, navodi Filipović za Danas.

Ističe da privatni investitori iz Srbije radije ulažu u inostranstvo nego u sopstvenu zemlju. Kao primere navodi ulaganja domaćih investitora u Hrvatskoj, Mađarskoj i Sloveniji, a ranije i u Ukrajini.

Razloge za takvu praksu vidi u neizvesnosti poslovnog okruženja, visokom nivou korupcije i nedovoljnoj predvidivosti privrednog sistema.

Filipović upozorava i na to da slaba domaća proizvodna baza istovremeno povećava zavisnost Srbije od uvoza, ali i od izvoza.

Naš sagovornik ukazuje da je veliki deo srpskog izvoza usmeren ka Nemačkoj, Italiji, Austriji i drugim zemljama Evropske unije, zbog čega usporavanje njihovih privreda direktno utiče na domaću proizvodnju.

„Kako kažu, kada neko u Nemačkoj kine, mi dobijemo grip“, slikovito objašnjava Filipović.

Dodatni problem je, kako kaže, to što strane kompanije koje posluju u Srbiji najveći deo proizvodnje namenjuju evropskom tržištu, dok je učešće domaćeg tržišta u prodaji njihovih proizvoda minimalno.

„Zbog toga, kada u zemljama Evropske unije dođe do krize ili usporavanja privrednog rasta, opada tražnja za proizvodima koji se proizvode i u Srbiji, što se neposredno odražava na domaću privredu“, zaključuje Filipović.