Crnogorski komandant na pragu slobode – Lični stavovi

NJegov ratni put od rodnog kraja vodio ga je kroz najteže bitke Narodnooslobodilačke borbe (NOB), sve do beogradskih ulica, gdje je nekoliko dana prije oslobođenja grada položio život za slobodu koju nije dočekao.

Tri dana prije oslobođenja Beograda, 17. oktobra 1944. godine (prim. aut.: karton poginulih boraca navodi 18. oktobar 1944.) , smrtno je ranjen hicem njemačkog snajperiste dok je osmatrao neprijateljske položaje na uglu Kosovske i Dečanske ulice. Kao komandant koji je bio uz svoje borce, obilazio položaje i pratio njihovo napredovanje, Đurović je i u završnim borbama dijelio njihovu sudbinu.

NJegovu pogibiju zabilježio je saborac Pero Perović, borac Osme crnogorske NOU brigade, u publikaciji Zbornik sjećanja – Osma crnogorska NOU brigada, objavljenoj u Beogradu 1978. godine. Opisujući posljednje sate komandantovog života i okolnosti pod kojima je smrtno ranjen, Perović je ostavio svjedočenje koje dočarava dramatične trenutke borbe za oslobođenje Beograda.

Perović, između ostalog, navodi:

„Razdvojene snage bataljona i zaustavljeni prodor ka „Albaniji“ (zgrada) i Kneževom spomeniku tražili su rješenje koje je bilo teško naći… Cio štab bataljona bio je zaokupljen tim, a najviše komandant Milisav Đurović. Još od svanuća 17. oktobra peo se na visoke zgrade na uglovima Kosovske, iznad raskrsnice, da osmotri dejstvo neprijatelja i sklop blokova zgrada, ulica i raskrsnica. Silazio je brzo i sa uglova ulica posmatrao, čas dvogledom a čas golim okom, navraćao u štab na kraće konsultacije pa opet silazio i vraćao se. Uspio je da dođe i do 2. čete, koja se, po djelovima, iz škole „Kralj Aleksandar“ probijala dalje ka „Albaniji“ – da bi iz prve linije ocijenio neprijateljska dejstva i podstakao 2. četu na dalje prodiranje. Vratio se u štab bataljona, kratko zadržao i, posljednji put, nešto poslije 11 časova, izašao na ugao Kosovske i Dečanske ulice. NJemački snajperista nije propustio priliku. Ranjen u čelo pao je naš komandant. Još dok je davao znake života prenijeli smo ga u prizemlje zgrade iza ugla Kosovske ulice i odmah pozvali ljekara iz obližnjeg sanatorijuma u Pašićevoj ulici. Ali, sve je bilo uzalud… Pomoći više nije bilo. Dok se kratko vrijeme komandant borio sa smrću, iz podruma i stanova dolazili su građani iz Kosovske i Kondine ulice, donosili zavoje i drugi sanitetski materijal. A kada smo mrtvog komandanta stavili na nosila, okitili su ga cvijećem, iz vaza i saksija, i suzama ga otpratili. Bataljonom se brzo pronijela tužna vijest i u njemu zavladala duboka žalost, ali i narasla mržnja i razgorjela želja za osvetom!“

Dodatno svjedočenje o posljednjim trenucima Milisava Đurovića ostavio je Ilija Prelević, borac Osme crnogorske NOU brigade. Njegovo kazivanje objavljeno je u listu Novosti 4. marta 1986. godine. Prelević se prisetio posljednjeg naređenja komandanta, njegovog povratka u štab i trenutka kada je smrtno ranjen.

– Dve naše čete bile su blizu „Albanije“(zgrada) – Milisav je bio komandant četvrtog bataljona, a Vlado (Mrvaljević) komesar. Sve što je oslobađalo Beograd, sem Osme crnogorske i Prve proleterske, otišlo je na Smederevski drum. Tada je Milisav izdao zapovest jednoj četi da drži Kolarčevu ulicu, a kasnije da zauzme „Albaniju“. To je bilo poslednje naređenje hrabrog komandanta, koji je kasnije proglašen narodnim herojem.

Komandant se vratio u štab bataljona smešten u zgradi na uglu Kosovske i Dečanske ulice. Ispred štaba stao je i uzeo dvogled da još jednom pogleda položaj čete. Nikada niko neće saznati da li je tada na „Albaniji“ video nemačkog snajperistu… Na čelu mu se zacrvenela krv… Lekarska pomoć nije pomogla.

– Video sam ga poslednji put u Ulici proleterskih brigada. Zarobili smo četničkog komandanta koji je iz jedne kuće pucao na naše borce iz američke mašinke „tompson“.

Svjedočenja Pera Perovića i Ilije Prelevića dopunjuju sliku posljednjih borbi Četvrtog bataljona i pogibije njegovog komandanta. Ona čuvaju sjećanje ne samo na vojni događaj već i na čovjeka koji je, u odlučujućim trenucima borbe za Beograd, bio uz svoje borce i borbu protiv fašizma.

Milisav je u Trinaestojulskom ustanku 1941. godine učestvovao u napadu na žandarmerijsku stanicu u Mioljem Polju – Župa, a potom se borio oko Nikšića i Pljevalja, gdje je ranjen. Ratni put vodio ga je preko Kolašina, Zelengore, Treskavice i Igmana, do bitaka na Neretvi i Sutjesci, kao i borbi kod Prozora, Konjica, Nevesinja i Javorka… Krajem 1943. godine završio je oficirski kurs u Kolašinu i postavljen za komandanta Četvrtog bataljona Osme crnogorske brigade.

Nije dočekao slobodu Beograda, ali je u njeno oslobođenje ugradio sopstveni život. Za narodnog heroja proglašen je u decembru 1951. godine, a od 1989. godine njegovo ime nosi ulica na Voždovcu u Beogradu. Sahranjen je na Groblju oslobodilaca Beograda, među saborcima koji su svoje živote položili za slobodu. Proglašen je narodnim herojem Jugoslavije u decembru 1951. godine.

Iza njegovog imena ostala je priča o čovjeku iz Župe Nikšićke, kojeg je ratni put odveo daleko od rodnog kraja, sve do beogradskih revolucionarnih ulica. Na njima je, kao komandant koji je dijelio sudbinu svojih boraca, dočekao posljednje trenutke života. Nije dočekao 20. oktobar, nije vidio oslobođeni Beograd niti pobjedu kojoj je posvetio mladost.

Iza velikih datuma koje istorija pamti ostaju ljudske sudbine i životi ugrađeni u slobodu. Među njima je i Milisav Đurović iz Župe Nikšićke, čije je ime trajno povezalo njegov rodni Zagrad sa Beogradom, gradom za čije je oslobođenje položio život. Na nama je da čuvamo uspomenu na njega, da ne dozvolimo da njegovo ime i žrtva padnu u zaborav i da budućim generacijama prenosimo priču o čovjeku iz našeg kraja koji je svoj život ugradio u slobodu svih naroda Jugoslavije.