Lordan Zafranović, od „Okupacije u 26 slika“ do „Djece Kozare“ – Kultura
Premijerom filma „Zlatni rez 42 – Djeca Kozare“ na otvaranju 53. FEST-a, 2. oktobra u beogradskom Sava centru, Lordan Zafranović predstavio je ostvarenje čija zamisao potiče još iz osamdesetih godina. Za hrvatskog i jugoslovenskog reditelja, koji se decenijama bavi ratom, nasiljem i odgovornošću pojedinca, priča o stradanju dece sa Kozare predstavlja nastavak jedne od središnjih tema njegove karijere.
Film, nastao prema scenariju Arsena Diklića i Zafranovića iz 1986. godine, govori o stradanju dece u Jasenovcu 1942. godine. Kroz sudbine žrtava i postupke počinilaca, reditelj se ponovo vraća pitanju kako nastaje zlo i kako ljudi postaju njegovi izvršioci — pitanju koje povezuje veliki deo njegovog igranog i dokumentarnog opusa.
Lordan Zafranović je rođen 11. februara 1944. godine u Maslinici na ostrvu Šolta. Filmom je počeo da se bavi u splitskoj kinoklupskoj sredini, snimajući kratka ostvarenja u kojima je eksperimentisao sa slikom, pripovedanjem i atmosferom. Posle obrazovanja u Splitu, filmsku režiju diplomirao je 1971. na praškoj akademiji FAMU.
Još tokom studija Lordan Zafranović snimio je dugometražni prvenac „Nedjelja“ (1969). Usledili su „Kronika jednog zločina“ (1973) i „Muke po Mati“ (1975), drama iz dalmatinskog radničkog života, nagrađena priznanjem kritike u Puli. U njegovim filmovima postepeno se oblikovao prepoznatljiv spoj mediteranskog ambijenta, telesnosti, društvenih sukoba i nasilja.
Široku prepoznatljivost donela mu je „Okupacija u 26 slika“ iz 1978. godine, nagrađena Velikom zlatnom arenom u Puli i prikazana u takmičarskom programu Kanskog festivala. Priča smeštena u ratni Dubrovnik, sa prizorima ustaške brutalnosti, postala je jedno od njegovih najpoznatijih i najviše osporavanih ostvarenja.
Sa filmovima „Pad Italije“ (1981) i „Večernja zvona“ (1986), „Okupacija“ čini njegovu ratnu trilogiju. U tim delima istorijski događaji prelamaju se kroz prijateljstva, ljubavne odnose, politička opredeljenja i lične lomove. Značajno mesto u ovom delu njegovog stvaralaštva ima saradnja sa književnikom Mirkom Kovačem, prema čijem romanu „Vrata od utrobe“ nastaju „Večernja zvona“.
Njegova filmografija obuhvata i intimnije drame, među kojima su „Ujed anđela“ (1984) i „Haloa – praznik kurvi“ (1988). Ljubav, želja i smrt u tim filmovima dobijaju drugačiji okvir, ali ostaju povezane sa interesovanjem za ljudske nagone i granice ponašanja.
Posebnu liniju njegovog rada čine dokumentarci. „Krv i pepeo Jasenovca“ (1983) prethodi filmu „Zalazak stoljeća – Testament L. Z.“ (1994), u kojem povezuje arhivsku građu sa ličnim razmatranjem istorije i položaja umetnika. Kasnije je realizovao i dokumentarnu seriju „Tito – posljednji svjedoci testamenta“, u 13 epizoda.
Od 1991. do 2005. Lordan Zafranović živeo je u Parizu i Pragu, dok je njegova karijera tokom devedesetih izgubila raniji kontinuitet. Premijera „Djece Kozare“ zato podseća i na dug put autora čiji su filmovi izazivali nagrade, polemike i oštra neslaganja. Novo ostvarenje vraća u središte pažnje njegovo višedecenijsko bavljenje ratnim zločinima i mogućnostima filma da sačuva sećanje na žrtve.
Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici, ali i na X nalogu. Pretplatite se na PDF izdanje lista Danas.
