Hrvatska iznela osam uslova Crnoj Gori koje treba da ispuni pre članstva u EU – Svet

Radio Slobodna Evropa (RSE) saznaje iz diplomatskih izvora u Briselu da je Hrvatska dokument prosledila ostalim državama članicama početkom ove nedelje.

U dokumentu, u koji je RSE imao uvid, navodi se da ključna otvorena pitanja „moraju biti rešena pre nego što Crna Gora pristupi Evropskoj uniji“. Zagreb poručuje da je opipljiv napredak presudan za široku javnu, političku i parlamentarnu podršku u Hrvatskoj, uključujući ratifikaciju pristupnog ugovora sa Crnom Gorom.

Većina zahteva – šest od osam, odnosi se na posledice rata devedesetih i svrstana je pod Poglavlje 23 koje je, uz Poglavlje 24, jedno od dva ključna poglavlja o vladavini prava.

Ta dva poglavlja se u pristupnim pregovorima prva otvaraju, a poslednja zatvaraju, i napredak u njima određuje tempo celog pristupnog procesa.

Prvi zahtev je odšteta za zatočene u logoru Morinj gde je, prema dokumentu, od oktobra 1991. do avgusta 1992. bilo zatočeno više od 300 hrvatskih državljana, uglavnom sa dubrovačkog područja.

Drugo je očuvanje spomen-ploče u Morinju koju su ministri dve zemlje zajednički otkrili 10. oktobra 2022. sa tekstom koji je predložila crnogorska strana.

Hrvatska navodi da je oko ploče u međuvremenu postavljen veći metalni okvir, očigledno za panel kojim bi ploča mogla da se prekrije, osim tokom zvaničnih komemoracija.

Treće je promena naziva gradskog bazena u Kotoru koji nosi ime vaterpoliste Zorana Gopčevića koji je, po hrvatskoj strani, bio stražar u Morinju 1991–1992.

Zbog toga su, kako se navodi, hrvatski klubovi odbijali da igraju u tom bazenu, a njena reprezentacija je pretila bojkotom Super finala Svetskog kupa 2025. Bojkot je izbegnut premeštanjem utakmica Hrvatske u Budvu.

Četvrto je rasvetljavanje sudbine 14 nestalih hrvatskih državljana, uz punu saradnju crnogorskih vlasti, razmenu informacija i pristup arhivima.

Peto je procesuiranje ratnih zločina, uključujući i po komandnoj odgovornosti. Prema navodima Zagreba, u Crnoj Gori po tom osnovu nema nijedne presude.

Šesto je rešavanje imovinskih prava hrvatskih porodica, uključujući 51 porodicu iz Tivta i druge iz Boke Kotorske, čiji zahtevi nisu rešeni uprkos pravosnažnim presudama ili dugotrajnim postupcima.

Zagreb to poredi sa zakonom iz 2021. kojim je zemljište u uvali Valdanos vraćeno bivšim vlasnicima, pretežno pripadnicima albanske manjine, i upozorava na nejednak tretman u sličnim slučajevima. Preostala dva zahteva povezana su s Poglavljem 31 koje, navodi RSE, Crna Gora ne može da zatvori od 2024. zbog hrvatske blokade, koja je usledila nakon što je Skupština Crne Gore usvojila rezoluciju o Jasenovcu.

To su povratak školskog broda Jadran koji je 1991 u vreme izbijanja rata zatekao u Crnoj Gori na remontu, a , prema navodima Zagreba, pripada Hrvatskoj na osnovu Sporazuma o pitanjima sukcesije iz 2001.

Poslednji zahtev odnosi se na granicu. Hrvatska traži da Crna Gora potvrdi da poštuje nekadašnju granicu između dve republike, u skladu sa među narodnim pravnim principom „uti possidetis juris“ koji je potvrdila Badinterova komisija. Taj princip nalaže da teritorija koja je proglasila nezavisnost, zadržava unutrašnje ili spoljašnje granice koje je imala do tada.

Hrvatska traži i da se potpiše ugovor o kopnenoj granici na osnovu tri postojeće karte. Nakon rešavanja kopnene granice, Hrvatska bi bila spremna da redovno saziva komisije za razgraničenje na moru, bez određivanja rokova.

Po dokumentu, Hrvatska je Crnoj Gori još u decembru 2023. predala neformalni dokument (non-paper) sa spiskom otvorenih pitanja. Taj dokument je podelila i državama članicama EU i Evropskoj komisiji. Bilateralne konsultacije održane su u januaru i maju 2025, a ministri spoljnih poslova dve zemlje sastali su se 2026. godine desetak puta, svaki put na inicijativu Zagreba.

„Nijedno od otvorenih pitanja još nije rešeno“, navodi se u dokumentu.

Hrvatska poručuje da želi da olakša, a ne da opstruiše crnogorski pristup, i da su njeni zahtevi ograničeni, jasno definisani i ostvarivi, dodaje RSE.